Đá ốp lát – Đá trong tâm thức của người Việt

Phần 1: Đá – Cội nguồn sự sống

Đá – khởi nguồn của sự tiến hóa của loài người. Bắt đầu cho mọi sự tiến bộ của nhân loại. Dũng Luxury Stone xin gửi tới quý vị bài viết của TS.Trần Thị Mai Nhân,  Phó Trưởng Khoa, Trưởng Bộ môn Văn hóa – Văn học Việt Nam, Khoa Việt Nam học gồm 3 phần nghiên cứu về sự khởi tổ này.

Như nhiều quốc gia trên thế giới (Nam Mỹ, Ấn Độ, Trung Quốc, Lào…) có tục thờ Thần Đá qua các di tích cự thạch, qua các khu tượng, qua những viên đá linh, đá hộ mệnh…, trên núi hay ở một số đảo kỳ bí giữa biển khơi, Việt Nam cũng có tín ngưỡng thờ đá. Tín ngưỡng này tồn tại khá lâu trong đời sống văn hoá của người Việt. Theo các nhà nghiên cứu, hiện nay trên đất nước Việt Nam có nhiều nơi còn tồn tại tục thờ đá. Chẳng hạn, ở làng Thanh Phước (Hương Phong, Hương Trà – Huế) thờ Kì Thạch phu nhân; ở làng Nguyệt Biều (Huế) thờ phiến đá cổ Thạch cảm đương (Thần đá); làng Hải Cát (gần làng Nguyệt Biều) cũng thờ phiến đá Thái Sơn thạch cảm đương (Thần đá Thái Sơn); ở thôn La Khê Bãi (Hương Thọ, Hương Trà – Huế) thờ thạch thần trong điên ̣ “Mẹ Nằm”, …. Ở miền Bắc, nhiều nơi cũng có tục thờ đá: Làng Tiên Lát (Việt Yên, Bắc Giang) thờ Thạch tướng quân; chùa Dâu (Thuận Thành – Bắc Ninh) thờ Thạch Quang Phật; ở xã Nam Sơn (huyện Quế Võ – Bắc Ninh) thờ Cột đá chạm rồng và Bàn cờ đá (bàn cờ tiên); ở xã Tiên Sơn (huyện Việt Yên, Bắc Giang) thờ Thạch Linh thần tướng, v.v…

Hiện nay, tranh đá Sơn Thủy xuyên sáng được nhiều đại gia trên thế giới và trong nước sử dụng cho ngôi nhà của mình.

     Vậy, tại sao cho đến nay, khi xã hội bước vào thời đại “kỹ trị”, tín ngưỡng sùng bái “linh thạch” không những không bị mai một mà như một mạch nguồn văn hoá vẫn âm thầm chảy trong dòng chảy văn hoá Việt Nam và “biến tấu” dưới nhiều hình thức khác nhau?

     Trước hết, trong quan niệm và trong tâm thức của người Việt, đá là cội nguồn của sự sống. Nếu người dân Trung Quốc từng tự hào về cái “tinh thần đá” của dân tộc mình qua hình tượng Nữ Oa đội đá vá trời thời khai thiên lập địa hay qua hình ảnh Tôn Ngộ Không – nhân vật linh hồn của Tây Du ký (được sinh ra từ một tảng đá tiên trên Hoa Quả Sơn – ngọn núi được mệnh danh là “Huyết mạch của mười châu, hợp long của tam đảo”), thì người dân Việt Nam cũng tự hào về cội nguồn sự sống mạnh mẽ, vững bền (từ đá) trong văn hoá của dân tộc mình.

     Ngược dòng thời gian tìm về với quá khứ, chúng ta sẽ hiểu hơn về đời sống tinh thần và văn hoá của dân tộc qua từng thời kỳ lịch sử. Trong đó, chúng ta sẽ bắt gặp những nhân vật thiêng liêng, “khí thế lừng lẫy về trước, anh linh còn mãi về sau”3. Đó là những nhân vật được được huyền thoại hoá, được sinh ra một cách kỳ diệu, gắn liền với “linh thạch”. Chẳng hạn, câu chuyện về Đại Thánh Từ Đạo Hạnh được kể rất kỳ lạ, hoang đường. Từ cái chết của ông (“đập đầu vào vách đá, nện chân lên bàn đá rồi hoá”) đến việc ông đầu thai vào nhà Sùng Hiền Hầu (em vua Lý Nhân Tông), được lên làm vua, rồi “hoá” trong động… là một chuỗi những điều kỳ lạ được nhân dân thêu dệt nên để thiêng liêng hoá và bất tử hoá nhân vật có thể “thông cả lục trí” này. Đặc biệt, liên quan đến Từ Đạo Hạnh là sự ra đời cũng rất kỳ lạ của vua Lê Hiến Tông. Theo Việt điện u linh, khi Đạo Hạnh “hoá”, xác còn ở trong động, trải qua hàng tháng vẫn thơm tho, nét mặt tươi như lúc còn sống… Sau khi đem xác hoả táng, người ta lấy tro đắp thành tượng, để vào am thờ ở chùa Thiên Phúc. Trong thời Quan Thuận (1460 -1469, đời vua Lê Thánh Tông), Trường Lạc hoàng hậu sai Thái uý Trình Quốc công lên động chùa Thiên Phúc cầu tự, khi làm lễ, có một hòn đá ở ngoài động bay vào, Trình Quốc công mang về trình hoàng hậu. Ít hôm sau, hoàng hậu mộng thấy rồng vàng vào bên sườn, rồi có mang, sinh ra vua Lê Hiến Tông 4. Không gian và thời gian mang tính xác thực nhưng sự ra đời của bậc Đế vương lại mang tính hoang đường (hòn đá ngoài động bay vào ngay khi đang làm lễ cầu tự). Theo Nguyễn Việt Hùng, “những hòn đá trong các hang động thể hiện mối giao hoà Âm – Dương, Trời – Đất. Hang động biểu tượng cho sinh thực khí của người phụ nữ (yoni), biểu hiện khả năng sinh nở; còn những hòn đá biểu trưng cho sinh thực khí nam (linga). Những hòn đá “mọc” lên trong hang động mang ý nghĩa về sự hoà hợp, sinh sôi nảy nở. Sự hoà hợp của thiên nhiên sẽ dẫn đến sự hoà hợp và sinh nở của con người”5. Như vậy, dù không trực tiếp sinh ra từ đá nhưng sự tác động của đá từ hang động đã làm cho sự ra đời của nhà vua bỗng hoá thiêng liêng…

Đá được kế thừa và phát huy trong các công trình nhà ở, công trình công cộng……

     Câu chuyện về sự ra đời kỳ lạ của Thạch Tướng quân (xã Thượng Lát, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang) được ngợi ca như một giai thoại đẹp về lòng yêu nước. Các bản kể cho thấy sự ra đời kỳ lạ và lớn lên phi thường, cũng như lập nên công đức phi thường của Thạch Tướng Quân: “Một con rắn dài hơn mười trượng, thân hình óng ánh ngũ sắc bơi vòng quanh phiến đá trong ao. Một đêm bỗng có tiếng nổ vang lên long trời lở đất, phiến đá vỡ ra làm ba mảnh và thấy một đứa trẻ tướng mạo đường hoàng, tư phong lẫm liệt… Đến năm bảy tuổi, đứa bé vẫn chưa biết nói. Nhưng khi có giặc, đứa bé chuyển mình đứng dậy, nói ra lời và bảo với sứ giả báo gấp cho nhà vua làm ngay một con voi đá mười trượng để mình đánh giặc. Thạch Tướng đã cưỡi voi xông trận và chiến thắng, rồi bay thẳng lên trời biến mất6. Câu chuyện về Thạch Tướng Quân thể hiện rõ tư tưởng triết học của người Việt về nguồn gốc của sự sống cũng như tinh thần đá tích tụ trong văn hoá của người Việt: sinh ra từ đá, mang tên hiệu của đá (Thạch Tướng Quân), sử dụng vũ khí, phương tiện bằng đá (con voi đá)…

     Gắn liền với cảm thức đá sinh ra sự sống ấy là cảm thức đá tạo ra không gian sinh tồn cho con người. Thần thoại Thần Trụ Trời phải chăng là minh chứng hùng hồn cho “tinh thần đá” ấy? Khi Trời Đất còn là một cõi hỗn mang, Thần Trụ Trời đã đội trời lên, đào đất, khuân đá, đắp thành một cái cột vừa to, vừa cao để chống trời. Cột đắp lên cao bao nhiêu, trời như tấm màn mênh mông được nâng dần lên bấy nhiêu. Thần một mình hì hục đào, đắp, cột đá cứ cao dần, cao dần và đẩy vòm trời lên tận mây xanh. Từ đó, trời đất mới phân đôi. Khi trời đã cao và khô cứng, Thần liền phá tan cột đi, lấy đất đá ném tung ra khắp nơi. Mỗi hòn đá văng đi biến thành một hòn núi hay một hòn đảo, đất tung tóe ra mọi nơi thành gò, đống, thành những dải đồi cao. Chỗ Thần đào sâu để lấy đất đá đắp cột, ngày nay là biển cả mênh mông…

     Quan niệm đá – cội nguồn sự sống còn được người Việt thể hiện qua việc thờ Đá – sinh thực khí. Tục thờ sinh thực khí bằng đá trong tín ngưỡng phồn thực là tục thờ những vật tượng trưng cho sinh thực khí của đàn ông và đàn bà. “Tục thờ này gắn bó chặt chẽ với tục thờ Đá trong hình thức thờ cúng các vật thiêng. Rất nhiều cột đá dựng đứng được xem là biểu tượng của dương vật”7. Theo các nhà khảo cổ học Việt Nam, cổ vật biểu trưng cho giới tính được phóng đại, mang nét phồn thực cao chính là tượng đá Văn Điển (nghĩa trang Văn Điển, huyện Thanh Trì, Hà Nội). Bức tượng làm bằng đá ngọc màu xám, mang dáng hình một người đàn ông, có bộ phận sinh dục được thể hiện khá to, nổi rõ, thể hiện sự sinh sôi nảy nở… Ngoài ra, chúng ta có thể thấy hiện tượng thờ Đá – sinh thực khí hay những biểu tượng có ý nghĩa “phồn thực” ở một số địa phương khác: ở Làng Đồng Kị, Bắc Ninh (thờ cột đá Thái Bạch – một biểu tượng Linga), hòn Trống Mái ở Sầm Sơn (Thanh Hoá), hòn Vợ – hòn Chồng ở Khánh Hoà, Tháp Bà (Nha Trang),… Tất nhiên, hiện tượng thờ Linga không chỉ có ở Việt Nam. Nhưng trong quan niệm của người Việt, cũng như cây, đá có mối liên hệ tương tác tâm linh với con người và có ý nghĩa tái sinh. Theo Từ điển biểu tượng văn hoá thế giới, một nét biểu trưng của đá là “sự sống và có khả năng đem lại sự sống”8. Có lẽ đó là đặc trưng khiến cho đá có liên quan đến tín ngưỡng phồn thực. “Con người tin rằng sự kết hợp giữa đá và các đối tượng thờ cúng sẽ tạo ra một sức mạnh cộng hưởng, có thể đem lại hiệu quả, tạo ra sự sinh sôi, nảy nở. Bản chất sự sống ở trong đá sẽ tiếp thêm sinh lực cho những biểu tượng về sự sinh sản, để đáp ứng nguyện vọng của con người về sự sinh sôi của cây cối, vật nuôi và cả con người. Bởi thế, hầu hết các đò thờ, bệ thờ đều được làm bằng đá”9. Mặt khác, xuất phát từ quan niệm “vạn vật hữu linh”, người Việt đã khoác lên đá – vật vô tri vô giác – linh hồn, sự tri nhận. Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã từng làm lay động lòng người khi thấu tỏ linh hồn của đá: “Làm sao em biết bia đá không đau…”. Chỉ có sự đồng điệu trong tâm hồn, con người mới có thể “đánh thức” tâm năng của đá:

. Chỉ có sự đồng điệu trong tâm hồn, con người mới có thể “đánh thức” tâm năng của đá.

     Trong tâm thức của người Việt, đá còn là nơi trú ngụ của thần linh. Cho nên, đá có thể che chở cho con người, giúp con người thoát khỏi những tai ương. Chẳng hạn, theo người dân xứ Huế, việc thờ phiến đá cổ Thạch cảm đương là để “trấn giữ” làng, chống lại sự quấy phá của thú dữ. Hay thờ Thần đá Kì Thạch phu nhân là để cầu mong cho dân làng được bình an. Người dân ở đây có một niềm tin rất mãnh liệt vào những “linh thạch” này, vì họ cảm nhận được sự linh ứng và thực tế, họ tiếp nhận được tinh thần sống từ những phiến đá tưởng chừng rất vô tri này.

Nhà nghiên cứu Léopold Cadière đã có những nhận xét rất xác đáng khi nghiên cứu về văn hoá tín ngưỡng Việt Nam, đặc biệt là ở Huế: “Người Việt thờ kính những tảng đá gây hiểm nguy cho việc đi lại trên sông nước, nghĩa là cầu xin các thần thù nghịch đang trú ẩn trong những tảng đá kia đừng làm hại họ. Họ tin một số tảng đá là nơi cư ngụ của thần thánh…”10. Theo tác giả Phan Xuân Viện, “thờ đá là một trong những cách làm gây thiện cảm với thần linh, để thần sẽ không dùng sức mạnh của mình gieo rắc tai họa cho cuộc sống của họ; trái lại, bằng sức mạnh thần lực rắn chắc của mình, thần sẽ đè bẹp mọi thần lực gây hại, bảo vệ sự tồn tại yên bình cho mỗi con người và cộng đồng của họ”11. Nói chung, đá vốn vô tri vô giác, thậm chí tầm thường, nhưng nhờ lăn lóc/sừng sững/trơ trọi/thi gan giữa đất trời, mưa nắng, gió bão… từ ngàn xưa đến ngàn sau mà đá được hấp thụ sinh khí của tự nhiên và trở thành “linh khí”. Và điều quan trọng là từ xưa đến nay, người Việt đã biết tin vào đá, tựa vào đá để nuôi dưỡng sự sống và hun đúc tinh thần qua nhiêu thế hệ.

vănĐá cầu thangĐá thang máyđá mặt tiềnđá graniteđá marbleđá bàn bếptranh đá cao cấotranh đá tự nhiênđá cao cấpphù điêu đáđá ốp bậc tam cấpđá ốp lát Hà Nộiđá ốp lát đẹpđá ốp lát uy tínnhà thầu uy tínđá ốp nền nhà,đá ốp biệt thự,

------- Bình luận bằng Facebook -------

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

9999.999.999
Hiển thị liên hệ